“Giáo dục không phải là học các sự thật, mà là phải luyện cho cái đầu biết nghĩ.”

– Albert Einstein
___________________________

Vài lời chia sẻ với muôn vàn các em,

Tôi có lắng nghe nhiều chia sẻ của các Mẹ rằng “Thầy ơi con nhà em nói tiếng Anh chán quá, giọng hệt An Nam Mít, chẳng giống Mỹ với Anh chút nào cả!” Hay nhiều Mẹ hỏi tôi, “Thầy có bí kíp gì để luyện phát âm chuẩn như Anh-Mỹ hay không?” Và còn nhiều câu hỏi tương tự như thế nữa. Tất cả đều nói lên rằng nhiều Mẹ rất mong muốn khi con mình cất giọng nói tiếng Anh thì đúng chuẩn là giọng Anh-Anh hay Anh-Mỹ, chứ Anh-Việt thì chán lắm. Tôi chưa dám khuyên hay nói đúng hơn sợ khuyên rồi các Mẹ lại không hài lòng, bảo Thầy toàn khuyên con nhà em làm ngược. Nhưng nếu có khuyên thì tôi sẽ khuyên như thế này: Tiếng Anh chỉ là một công cụ và công cụ ấy không quá khắt khe, dù Nói như Việt hay như Mỹ không phải là điều quan trọng, mà cái quan trọng nhất là “Nghĩ như thế nào”, nghĩa là chúng ta có dạy con em mình, thông qua tiếng Anh, để xây dựng các kỹ năng tư duy sắc sảo và sâu lắng hay không. Và để làm được điều đó, chỉ có một cách duy nhất: Đọc và Viết thật nhiều. Đó là mấu chốt của thời đại này.

VẬY NÓI HAY HAY HAY NÓI ĐÂY?

Mỗi đứa trẻ sinh ra một tính cách khác nhau. Có đứa tình tình sôi nổi, thích nói, thích biểu diễn và thích bắt chước. Đối với những em như thế, như cầu nói, nói trước đám đông và diễn thuyết trước công chúng là rất tự nhiên. Các em sẽ không ngần ngại, có khi hơi tự tin quá một chút. Tôi tiếp xúc rất nhiều học sinh khác nhau và thấy một xu hướng: Nói âm thanh hay không để làm gì cả, cái điều quan trọng là nội dung các em nói ra là cái gì, có thể hiện sự tư duy ở mỗi mỗi từ, mỗi câu nói ra hay không. Nếu nói chỉ để âm hay thì vứt đi. Còn nếu nói mà vừa đạt “Âm hay, lời chuẩn, ý tứ rõ ràng” thì đó mới là cái đáng để phấn đấu, rèn luyện; mà cả một đời chưa hẳn đã làm được đâu.

Còn một thái cực khác, đó là nhiều em tính tình trầm mặc, ít nói, nhưng nghĩ nhiều. Các em ấy nói ra âm nghe mộc mạc, nhưng ý tứ lại sâu và logic. Các em thường ngồi trong lớp trật tự, có đóng góp xây dựng bài thì rất từ tốn và đã nói ra là chính xác, và có chính xác mới nói vì các em nghĩ nhanh và nghĩ trúng. Tôi vô cùng may mắn có nhiều học trò như vậy. Đọc nhiều và viết nhiều, nghĩa là nghĩ nhiều. Người làm Thầy tôi khuyến khích mọi mặt, nhưng quả thực tôi vẫn nghiêng về lối nói rõ ràng, có nội dung và chứa đựng tư duy. Chứ nói như Tây mà nghĩ như ta thì chả tiến bộ gì, cũng chả qua giống mấy anh tây ba lô, sang đây dạy phát âm kiếm tiền, chứ nội dung trong người thì chả có gì.

HỌC NGHĨ HAY HỌC NÓI

Tôi luôn đề cao tính toàn diện: Nghĩ rồi Nói. Nói là phải nghĩ trước đó, chứ không phải nói bộp chộp, nghĩ đâu nói đó, không cân nhắc lời nói của mình. Bao lâu nay dạy con trẻ viết và đọc, dạy con trẻ tư duy phê phán và tư duy hàn lâm, tôi luôn nhấn mạnh các kỹ năng Đọc-Viết-Nghe để lấy nguồn cung dữ liệu ngôn ngữ đầu vào. Tôi khuyến khích các em nói, coi đó là sự sáng tạo ngôn ngữ chóng vánh, nếu nói được từ hay câu hay và ý hay trong 1 giây phút suy nghĩ thì đó là kỹ năng thượng thừa. Phàm những em làm được điều này là những em có khả năng tư duy rất sâu và độc lập. Tôi không bao giờ nói với các em rằng: Các em phải bắt chước âm Anh-Anh, Anh-My, mà tôi luôn nói hay xem cách người ta đọc, viết như thế nào.

NÓI GIỌNG ANH-MỸ HAY NGHĨ SÂU ẤN-NHẬT?

Tiếng Anh nay đã trở thành ngôn ngữ toàn cầu. Mỗi nền văn hoá có một cách ứng xử với tiếng Anh khác nhau. Cách phát âm tiếng Anh, ký tự dùng để ký âm, và ngữ pháp là những chuẩn mực mà dù anh có ở nền văn hoá nào cũng phải tuân theo. Nhưng riêng âm điệu của lời nói thì không có chuẩn mực nào quy định cả, và cũng không ai đí cố nói giống người Anh, người Mỹ làm gì cả. Ví như người Ấn Độ cả 100 năm nay nói tiếng Anh giọng của người Ấn độ. Trong lớp của tôi có mấy bạn người Ấn, nói tiếng Anh-Ấn nhanh như gió thoảng, chuẩn xác vô cùng. Tư duy của người Ấn thì sâu vô cùng, toán học thì giỏi vô song. Mấy thằng bạn Ấn của tôi đọc như máy, viết như máy, nói như máy và cãi như máy trên nền giọng Ấn. Chúng nó có cần phải học theo giọng Anh-Anh hay Anh-Mỹ đâu làm gì cho mệt. Hay đơn cử như người Singapore. Bao năm nay chúng ta vẫn quen gọi là Sing-Lish. Người ta vẫn nói giọng Sing đây thôi, dù họ là thuộc địa của người Anh cả 100 năm, sao không đi bắt chước giọng Anh với Mỹ! là vì họ thấy không cần thiết, mất thời gian và vô vị.

Thêm nữa để cho thuyết phục. Lấy người Nhật làm ví dụ. Họ nói tiếng Anh vào loại kém nhất thế giới. Họ chỉ đọc được tiếng Anh và nói không hay chút nào. Người Nhật có thể bị đánh giá là nói tiếng Anh “cám”, nghĩa là loại tiếng Anh vỡ vụn thành từng mảnh nhỏ, và ghép lại một cách cẩu thả, nhưng mà tư duy người ta thì tuyệt vời, khả năng đọc hiểu và viết lách uyên thâm vô cùng. Các bạn Nhật của tôi ở trường Luật Boston ngồi trong lớp cứ im lìm, tay cầm Kim Từ Điển, mà đầu nghĩ thiên thu. Đi thi Đoàn Luật Sư New York đỗ hết, còn bọn Mỹ thì nhiều thằng trượt chẳng gọng. Như vậy cái mà người Ấn, Nhật và người Singapore làm là phát triển tư duy thông qua Đọc và Viết và Nghe, chứ không tốn thời gian luyện âm gió, âm mũi hay âm sành điệu cho con mình nói giống Anh-Anh hay Anh-Mỹ.

Một vài phân tích để định hướng lại học hành cho con trẻ. Hãy nói tiếng Anh giọng Việt Nam, có sao đâu. Thầy Ngô Bảo Châu hay Thầy Đàm Thanh Sơn có nói tiếng Anh-Anh hay Anh-Mỹ đâu mà vẫn được cả thế giới tôn kính. Là vì các Thầy đọc nhiều, nghĩ nhiều, và viết nhiều. Hay nhiều những người bạn thân thiết của tôi đang làm tiến sỹ, hay đã là giáo sư các trường bên Mỹ, họ cũng có đi luyện giọng Anh-Mỹ đâu, mà họ luyện “Chưởng”, nghĩa là luyện nghĩ, luyện viết, luyện đọc để tạo ra tri thức cho nhân loại.

Âu cũng là vài điều chia sẻ với các Phụ Huynh và các em học sinh…

 

Phần 2:

LẠI CHUYÊN TÂY CHÊ TA PHÁT ÂM SAI…

Sai đâu, sửa đó, sửa đó, sai đâu, sửa đâu…. sai đó… sai thì sửa…

Để phát âm chuẩn một Ngôn Ngữ là câu chuyện cả đời. Đối với nhiều người thì cả đời luyện phát âm cũng không chuẩn được. Kể cả mấy anh em Việt Nam mình sống ở Mỹ nhiều năm cũng không phát âm chuẩn được. Ngay cả các anh em mà tôi biết sống bên đó, học bên đó từ cấp III phát âm cũng không chuẩn. Thế những mấy anh em bạn bè tôi toàn loại siêu việt cả, học hành kinh khủng và đi làm Thầy bọn Mỹ hết. Bạn thân của Tôi đang là giáo sư toán kinh tế tại Purdue, thằng em của Tôi đang lead cả nhóm nghiên cứu về hóa chất tại một hãng hóa chất lớn ở Mỹ, còn nhiều thằng em nữa đang học hành sắp thành tài hết. Chả thằng nào đem phát âm ra để so đo với bọn Mỹ. Cái đỉnh cao của trí tuệ không phải là ông “phát” ông “âm”, mà là ông làm được gì cho nhân loại bằng trí tuệ của ông. Mấy anh Tây này sang Nhật mà chê bài người Nhật phát âm đi… ông có mà chạy vài thế kỷ cũng không có nổi khối óc thông minh như họ. À, hay ông chạy sang Ấn Độ chê họ phát âm đi. Tôi nói ông biết bọn Ấn mà nói tiếng Anh, đến cả các founding fathers có sống lại cũng chả hiểu nổi, ấy vậy mà Wall Street, Silicon Valley cứ phải thuê các anh Ấn là vì gì? “KHỐI ÓC”.

Thế nên thế này nhé. Các em học sinh đừng lo. Các em hãy học nghĩ và vượt trội mấy thằng Tây bằng “đầu” bằng “óc”, chứ đừng cố luyện phát âm để bằng chúng nó, vì các em có luyện cả đời cũng chả bằng chúng nó đâu. Cũng giống như cho chúng nó học tiếng Việt đi. Chúng nó có ở đây cả đời cùng chả nói tiếng Việt âm chuẩn giọng Nghệ An, Quảng Ngãi, Sài Gòn hay Hà Nội như mình đâu. Thầy nói thêm, mấy anh Tây chê ta phát âm đó chưa hẳn đã có cái bộ óc mà các em đang có đâu. Cái lợi thế của các em là tư duy, là khối óc chứ không phải là cái “LƯỠI”… các em cứ nói tiếng Anh thật mộc mạc, chân phương, đúng đắn cộng với bộ óc tư duy vừa “trường” vừa “đời” các em sẽ thành công như bao thế hệ cha anh đã thành công trên đất Mỹ….

Nói thêm để các em hiểu: mấy anh Tây vào Ta ngoài phát âm chuẩn thì cả có cái gì để khoe nữa đâu….đôi khi không đâu nhé… mà ông nào từ Bắc Mỹ đến có học hành còn nghe được, chứ mấy ông khác nói tiếng Anh ra nghe cũng ơn lắm…